Trong quá trình đầu tư chứng khoán, không phải lúc nào nhà đầu tư cũng có thể đạt được lợi nhuận như kỳ vọng. Thị trường luôn biến động và có thể đi ngược với những phân tích ban đầu. Lúc này, kỹ năng cắt lỗ trở thành công cụ quan trọng giúp bảo toàn vốn và giữ vững tâm lý giao dịch.
Cắt lỗ là gì?
Cắt lỗ (cut loss) là hành động chủ động đóng vị thế, chấp nhận khoản lỗ đã xác định khi cổ phiếu không diễn biến theo đúng kỳ vọng. Dù không ai mong muốn điều này xảy ra, song trong thực tế, ngay cả nhà đầu tư giỏi nhất cũng không thể tránh hoàn toàn những tình huống phải cắt lỗ trong suốt quá trình đầu tư.
Vì sao cần cắt lỗ?
Việc cắt lỗ không chỉ bảo vệ vốn mà còn giúp kiểm soát rủi ro, duy trì sự tỉnh táo và ổn định tâm lý trong những giai đoạn thị trường nhiều biến động. Thay vì nuối tiếc hay cố chấp giữ cổ phiếu, nhà đầu tư cần học cách chấp nhận và xử lý các khoản lỗ một cách dứt khoát, chuyên nghiệp.
Nếu không hành động kịp thời, khoản lỗ nhỏ có thể nhanh chóng trở thành một thiệt hại lớn, làm tiêu tan toàn bộ thành quả đầu tư trước đó. Cắt lỗ sớm là cách để giữ vốn và cơ hội cho các thương vụ đầu tư tiếp theo.
Khi nào nên cắt lỗ?
Việc xác định thời điểm cắt lỗ nên được thực hiện theo nguyên tắc rõ ràng, không cảm tính. Dưới đây là hai cách phổ biến để xác định điểm cắt lỗ hiệu quả:
1. Cắt lỗ theo tỷ lệ phần trăm cố định
Đây là phương pháp đơn giản, dễ áp dụng. Nhà đầu tư sẽ đặt ra một mức lỗ nhất định (thường từ 5–10% so với giá mua) làm ngưỡng cắt lỗ, tùy vào khẩu vị rủi ro và độ biến động của từng mã cổ phiếu.
Một ví dụ nổi bật là phương pháp CANSLIM của William O’Neil – trong đó ông đề xuất cắt lỗ ở mức 7–8% kể từ giá mua ban đầu. Ưu điểm của phương pháp này là dễ thực hiện và có khả năng giới hạn rủi ro hiệu quả.
Tuy nhiên, điểm yếu là có thể bị “nhiễu” nếu mức giá cắt lỗ không trùng với các vùng hỗ trợ kỹ thuật quan trọng, dễ dẫn đến việc bán ra trước khi cổ phiếu hồi phục.
2. Cắt lỗ theo vùng hỗ trợ kỹ thuật
Phương pháp này dựa trên phân tích kỹ thuật, phù hợp với nhà đầu tư có kinh nghiệm đọc biểu đồ giá. Theo đó, điểm cắt lỗ được xác định khi cổ phiếu phá vỡ các vùng hỗ trợ quan trọng như:
- Các đỉnh/đáy cũ
- Trendline (đường xu hướng)
- Mức Fibonacci
- Các đường trung bình động (MA)
Nếu giá xuyên thủng vùng hỗ trợ với thanh khoản tăng cao, đó thường là dấu hiệu tiêu cực cho xu hướng giá. Khi đó, nhà đầu tư nên dứt khoát thoát lệnh để tránh lỗ sâu hơn.
Điểm cần lưu ý là nếu điểm mua quá xa vùng hỗ trợ, mức lỗ có thể lớn hơn so với phương pháp cắt theo % cố định. Vì vậy, cần kết hợp phân tích kỹ thuật với việc lựa chọn điểm mua phù hợp để tối ưu hóa hiệu quả cắt lỗ.
Khi nào nên cắt lỗ?
Không có công thức tuyệt đối nào áp dụng cho mọi trường hợp. Tuy nhiên, dưới đây là hai phương pháp phổ biến được nhiều nhà đầu tư sử dụng:
-
Cắt lỗ theo tỷ lệ phần trăm cố định
Nhà đầu tư đặt trước một ngưỡng lỗ tối đa (thường từ 5%–10%) kể từ giá mua. Ví dụ, phương pháp CANSLIM của William O’Neil khuyến nghị cắt lỗ không do dự khi cổ phiếu giảm 7–8%.
Ưu điểm: Đơn giản, dễ áp dụng và kiểm soát rủi ro tốt.
Nhược điểm: Có thể bị nhiễu nếu mức giá cắt nằm không đúng vùng hỗ trợ kỹ thuật.
-
Cắt lỗ khi cổ phiếu phá vỡ vùng hỗ trợ kỹ thuật
Phương pháp này phù hợp với nhà đầu tư sử dụng phân tích kỹ thuật. Khi cổ phiếu xuyên thủng các vùng hỗ trợ quan trọng như trendline, đỉnh/đáy cũ, đường MA hoặc mốc Fibonacci – đặc biệt với khối lượng giao dịch lớn – đó là tín hiệu xu hướng tiêu cực rõ ràng.
Ưu điểm: Tối ưu hơn trong việc xác định xu hướng thực sự của thị trường.
Nhược điểm: Nếu điểm mua ban đầu quá xa hỗ trợ, mức lỗ có thể lớn hơn phương pháp theo %.
Nên chọn cách nào?
Không có phương pháp nào là “chuẩn mực” cho tất cả. Sự lựa chọn phụ thuộc vào:
- Kinh nghiệm và khả năng phân tích kỹ thuật của nhà đầu tư
- Mức độ biến động của cổ phiếu đang nắm giữ
- Khẩu vị rủi ro cá nhân
Tốt nhất nên kết hợp cả hai phương pháp: Đặt tỷ lệ cắt lỗ cụ thể để kỷ luật bản thân, đồng thời theo dõi vùng hỗ trợ kỹ thuật để tránh quyết định sai lầm trong ngắn hạn.
Nguyên tắc quan trọng khi cắt lỗ
Kỷ luật tuyệt đối
Tuân thủ mức cắt lỗ đã đặt ra. Khi cổ phiếu chạm ngưỡng, cần hành động dứt khoát – không chần chừ, không nuối tiếc.
Không kỳ vọng “gỡ lại”
Giữ cổ phiếu đang giảm chỉ vì mong đợi nó hồi phục là một quyết định cảm tính nguy hiểm. Hãy nhớ, cắt lỗ là để bảo vệ vốn – không phải là thất bại.
Xây dựng nguyên tắc riêng
Mỗi nhà đầu tư có khẩu vị rủi ro, chiến lược và danh mục khác nhau. Do đó, hãy tự xây dựng quy tắc cắt lỗ phù hợp thay vì áp dụng máy móc.
Coi cắt lỗ là một phần tất yếu của đầu tư
Ngay cả những nhà đầu tư huyền thoại như Warren Buffett hay George Soros cũng từng cắt lỗ. Điều quan trọng là cách bạn phản ứng – không phải việc bạn sai.
Cách xác định điểm cắt lỗ hiệu quả
Dưới đây là hai công cụ kỹ thuật giúp nhà đầu tư xác định điểm cắt lỗ chính xác hơn:
Dựa trên đường trung bình động (Moving Average – MA)
Khi giá cổ phiếu rơi xuống dưới các đường MA quan trọng như MA20, MA50 hoặc MA200 với thanh khoản lớn, đó thường là dấu hiệu đảo chiều xu hướng. Nhà đầu tư nên cân nhắc thoát lệnh sớm.
Dựa trên đường xu hướng và vùng hỗ trợ/kháng cự
Nếu cổ phiếu phá vỡ trendline hoặc vùng hỗ trợ mạnh kèm khối lượng cao, xu hướng tăng có thể đã kết thúc. Việc đặt lệnh dừng lỗ ngay dưới vùng hỗ trợ giúp nhà đầu tư chủ động phòng vệ khi giá tiếp tục giảm sâu.
Tổng kết, hiểu và thực hành cắt lỗ đúng cách là bước đi quan trọng trong hành trình đầu tư chuyên nghiệp. Thay vì cố gắng tránh sai lầm, hãy học cách quản lý sai lầm một cách kỷ luật và thông minh. Cắt lỗ không phải là thất bại, mà là một quyết định chiến lược để sống sót và thành công lâu dài trên thị trường tài chính.